شطرنج؛ احکام، قوانین و شیوه بازی
✍️ زینب زرمسلک
در ادامه منابعی که پیش‌تر به آن‌ها اشاره شد، به تفکیک برای هر مرجع ارائه می‌شود:
🚫 دیدگاه حرمت مطلق
آیت‌الله سیستانی
· ایشان در پاسخ به استفتایی، بازی با شطرنج را «حرام مطلقاً» دانسته‌اند، چه با شرط‌بندی و چه بدون آن.
· همچنین در پاسخ به چرایی حرمت، دلیل آن را «مصداق میسر بودن» شطرنج ذکر کرده‌اند.
· در مورد بازی با کامپیوتر نیز تصریح کرده‌اند: اگر بین دو نفر باشد حرام است و اگر طرف مقابل دستگاه باشد، «بنا بر احتیاط واجب ترک شود».
آیت‌الله خویی
· ایشان با استناد به روایات، حرمت شطرنج را مطلق دانسته و فرموده‌اند: «والاقوى عندنا الحرمة مطلقا، ولو من دون رهان» (نظر قوی‌تر ما حرمت مطلق است، حتی بدون شرط‌بندی).
آیت‌الله بهجت
· ایشان بازی با شطرنج با برد و باخت را «حرام قطعی» و بدون برد و باخت را «احتیاط در ترک» و در شطرنج «احتیاط اشد» دانسته‌اند.
· همچنین ساخت، نگهداری و خرید و فروش شطرنج (با همان خصوصیات قدیمی) را نیز حرام اعلام کرده‌اند.
آیت‌الله سبحانی
· ایشان معتقدند چون «شطرنج فعلاً از آلت قمار بیرون نیامده است»، آموزش آن جایز نیست.
· همچنین بازی‌های کامپیوتری که به صورت شطرنج باشند را حرام دانسته‌اند.
✅ دیدگاه جواز مشروط
امام شهید، آیت‌الله سید علی خامنه‌ای
· معیار را تشخیص خود مکلف می‌دانند: «اگر مکلف تشخیص دهد که در حال حاضر شطرنج از آلات قمار محسوب نمی‌شود، ساخت و خرید و فروش و بازی با آن بدون شرط‌بندی، اشکال ندارد، همچنین با فرض مذکور، آموزش آن هم بدون اشکال است».
آیت‌الله مکارم شیرازی
· با استناد به قاعده «الاحکام تابعة للموضوعات» (احکام تابع موضوعات هستند)، فرموده‌اند: «الشطرنج اذا کان آلة قمار فی العرف العام کان اللعب به حراماً و أما إذا تغیر العرف و صار کآلة للریاضة فهو حلال».
· و در جای دیگر تصریح کرده‌اند: «با توجه به اینکه شطرنج امروزه به عنوان یک نوع ورزش شناخته‌شده و آلت قمار محسوب نمی‌شود، بازی آن بدون برد و باخت مالی اشکالی ندارد».
آیت‌الله فاضل لنکرانی
· ایشان معتقدند شطرنج «به عنوان آلت قمار مورد تحریم قرار گرفته است»، بنابراین «اگر از آلت قمار بودن خارج شده باشد و برد و باختی در کار نباشد، مانعی ندارد».
آیت‌الله خوانساری (ره)
· ایشان در ادله حرمت بازی بدون شرط‌بندی با آلات قمار مناقشه کرده و دلالت این ادله بر حرمت شطرنج را قابل خدشه دانسته است.
· در پژوهشی، نظریه ایشان که «بازی با شطرنج را از نظر علمی حلال و از نظر فتوی با احتیاط دانسته است، به واقعیت نزدیک‌تر ارزیابی شده است».
💡 نظریه «نقش زمان و مکان» و فتوای امام خمینی (ره)
· امام خمینی (ره) در پاسخ به استفتایی فرمودند: «اگر شطرنج آلات قمار بودن خود را به طور کلی از دست داده باشد و چون امروز تنها به عنوان یک ورزش فکری از آن استفاده گردد، بازی با آن چه صورتی دارد؟» و در پاسخ نوشتند: «بر فرض مذکور اگر برد و باختی در بین نباشد اشکال ندارد».
· این فتوا نشان‌دهنده تأثیر «عنصر زمان و مکان» در استنباط فقهی است؛ به این معنا که «برای زمانی که شطرنج آلت قمار بود و الان ابزار ورزش فکری است آن حکم را ندارد».
💫قوانین و شیوه بازی شطرنج (استاندارد بین‌المللی)
۱. صفحه و چیدمان
· صفحه شطرنج ۸×۸ و شامل ۶۴ خانه روشن و تیره است.
· هر بازیکن ۱۶ مهره دارد: ۸ سرباز، ۲ رخ، ۲ اسب، ۲ فیل، ۱ وزیر، ۱ شاه.
· چیدمان هر طرف از دید خودِ بازیکن، از چپ به راست در ردیف اول:
رخ، اسب، فیل، وزیر، شاه، فیل، اسب، رخ
· ردیف دوم هم ۸ سرباز قرار می‌گیرد.
· وزیر سفید روی خانه روشن و وزیر سیاه روی خانه تیره می‌نشیند.
· بازی با حرکت سفید شروع می‌شود و بازیکنان به‌نوبت حرکت می‌کنند.
۲. حرکت مهره‌ها
مهره حرکت
شاه یک خانه در هر جهت. نمی‌تواند وارد خانه‌ای شود که در تیررس مهره‌های حریف است.
وزیر هر تعداد خانه افقی، عمودی یا مورب. نمی‌تواند از روی مهره‌ها بپرد.
رخ هر تعداد خانه افقی یا عمودی. نمی‌تواند بپرد.
فیل هر تعداد خانه مورب. نمی‌تواند بپرد.
اسب حرکت Lشکل: دو خانه مستقیم و یک خانه عمود بر آن. می‌تواند از روی مهره‌ها بپرد.
سرباز یک خانه به جلو. از خانه شروع می‌تواند دو خانه جلو برود اگر مسیر خالی باشد. capture را مورب و یک خانه جلو انجام می‌دهد.
· اگر مهره‌ای به خانه‌ای برود که مهره حریف آنجاست، آن مهره را می‌گیرد و از صفحه خارج می‌کند.
· هیچ مهره‌ای نمی‌تواند روی مهره خودی برود.
۳. قوانین خاص
· قلعه‌گیری (Castling): شاه و رخ هم‌زمان حرکت می‌کنند. شاه دو خانه به سمت رخ می‌رود و رخ به طرف دیگر شاه می‌پرد. شرایط:
· شاه و رخ قبلاً حرکت نکرده باشند.
· بین آن‌ها مهره‌ای نباشد.
· شاه در کیش نباشد و از خانه‌های تهدیدشده عبور نکند.
· آن‌پاسان (En passant): اگر سرباز حریف دو خانه جلو برود و کنار سرباز شما قرار گیرد، در حرکت بلافاصله بعد می‌توانید آن را مورب بگیرید.
· ارتقا (Promotion): سربازی که به ردیف آخر برسد، باید به وزیر، رخ، فیل یا اسب تبدیل شود.
· کیش (Check): اگر شاه تهدید شود، بازیکن باید کیش را برطرف کند: شاه را حرکت دهد، مهره مهاجم را بگیرد یا جلوی مسیر را ببندد.
· لمس مهره: در مسابقات رسمی، اگر مهره خودی را لمس کنید باید آن را حرکت دهید و اگر مهره حریف را لمس کنید باید آن را بگیرید، البته اگر حرکت قانونی باشد.
۴. پایان بازی
· کیش و مات (Checkmate): شاه در کیش است و هیچ حرکت قانونی برای نجات ندارد. بازیکن مات‌شده می‌بازد.
· پات (Stalemate): نوبت بازیکنی است که در کیش نیست، اما هیچ حرکت قانونی ندارد. بازی مساوی می‌شود.
· تساوی: با توافق دو بازیکن، تکرار سه‌باره وضعیت، قانون ۵۰ حرکت بدون حرکت سرباز یا گرفتن مهره، کمبود مهره کافی برای مات، و موارد مشابه.
· شاه را نمی‌گیرند؛ بازی با کیش و مات تمام می‌شود.
۵. اصول و شیوه بازی برای مبتدی‌ها
· مرکز صفحه را کنترل کنید.
· مهره‌ها را سریع توسعه دهید، especially اسب و فیل.
· زود قلعه‌گیری کنید تا شاه امن شود.
· وزیر را خیلی زود وارد حمله نکنید.
· رخ‌ها را به هم متصل کنید.
· قبل از هر حرکت، کیش‌ها، گرفتن‌ها و تهدیدهای حریف را بررسی کنید.
· ارزش تقریبی مهره‌ها: سرباز ۱، اسب و فیل ۳، رخ ۵، وزیر ۹، شاه بی‌نهایت.
🍃🍃🍃🍃🍃
موضوعات مرتبط: مذهبی
برچسب‌ها: شطرنج , احکام , قوانین
غرض نوشاندن جرعه ای است از کتاب ها و مطالب خواندنی...